PSYCHOTERAPIA

med_1113705031-118

 


PSYCHOTERAPIA

 


Termin „psychoterapia” pochodzi z języka greckiego i dosłownie oznacza leczenie duszy (gr. psyche – dusza; therapein – leczyć). Za Aleksandrowiczem i in. (1976) można określić psychoterapię, jako specjalistyczną metodę leczenia , która polega na intencjonalnym stosowaniu zaprogramowanych oddziaływań psychologicznych.


Zadaniem psychoterapii jest niesienie ulgi w przypadku trudności o charakterze psychogennym (a więc takim, które mają swój początek w sferze naszego życia psychicznego) lub niosą ze sobą psychologiczne konsekwencje (wpływają na to, jak funkcjonujemy psychicznie).
Choć definicja mówi o „zaprogramowanych oddziaływaniach psychologicznych” (a sama psychoterapia zaczyna kojarzyć się z mechanicznym stosowaniem „technik”), to należy podkreślić, że oddziaływania te istnieją w ramach powstającej relacji klient-terapeuta. To właśnie ta relacja jest podstawowym "narzędziem" pomocy psychoterapeutycznej, bez względu na orientację teoretyczną terapeuty (czyli szkołę psychoterapii, z którą utożsamia się terapeuta).


Co warte podkreślenia: wspomniane, podstawowe „narzędzie” psychoterapii - a więc relacja klient-terapeuta, nie stanowi „wyposażenia” terapeuty, nie jest jedną z jego „technik”. Tak naprawdę jest ona w równym stopniu „właściwością” klienta i terapeuty. Powstaje dzięki wzajemnemu zaangażowaniu obydwóch stron.
W psychoterapii tym co leczy, „narzędziem”, jest sam psychoterapeuta, stosujący metody psychoterapeutyczne. Jego wpływ na pacjenta głównie zależy od cech i kompetencji osobistych, nie od wiedzy teoretycznej.

 


Rodzaje psychoterapii


Psychoterapia to metoda leczenia objawów psychicznych i sposób na rozwiązywanie różnych problemów natury psychologicznej. Celem psychoterapii jest określenie przyczyn tych problemów i ich wyeliminowanie poprzez zmiany sposobu myślenia i zachowania. Istotą psychoterapii jest bezpośredni kontakt między psychoterapeutą i osobą leczoną. Forma i rodzaj psychoterapii powinny być dobrane do konkretnego przypadku i konkretnych osób.

 

W zależności od czasu trwania, psychoterapię dzieli się na:


● krótkoterminową (od miesiąca do trzech, kilka spotkań),


● długoterminową (pół roku - wiele lat).
Wizyty u psychoterapeuty odbywają się zwykle w dostępach tygodniowych. Terapia krótkoterminowa służy najczęściej do rozwiązania konkretnego problemu, który został określony przez osobę zdecydowaną na skorzystanie z psychoterapii. Terapia długoterminowa stosowana jest w przypadkach, gdy problem jest poważniejszy i ma na celu głębszą modyfikację osobowości.

 

Pod względem liczby osób, biorących udział w spotkaniach, wyróżnia się psychoterapię:


● indywidualną (jeden pacjent, jeden psychoterapeuta),


● grupową (od kilku do kilkunastu pacjentów, jeden lub dwóch psychoterapeutów),


● rodzinną (cała rodzina i jeden lub kilku psychoterapeutów),


● par (dwie osoby będące w związku, jeden lub dwóch psychoterapeutów)

 

Psychoterapię można też podzielić na:


● przyczynową - psychoterapeuta analizuje przede wszystkim naturę samego problemu, na przykład urazy z dzieciństwa;
● objawową - psychoterapeuta skupia się na usunięciu skutków, jakie wynikają z istnienia problemu, na przykład nieprawidłowych zachowań.

 

Nurty/szkoły/podejścia


W okresie stu lat istnienia psychoterapii powstały różne teorie na ten temat i w związku z tym różne sposoby jej prowadzenia. Najczęściej spotykane rodzaje psychoterapii to:


● psychoterapia behawioralno-poznawcza


W podejściu behawioralnym główny nacisk kładziony jest na eliminowanie szkodliwych zachowań i naukę właściwych, a nie analizę wewnętrznych przeżyć. Najczęściej łączy się je z podejściem poznawczym, w którym za przyczynę błędnych zachowań uważa się złe nawyki myślowe i nieprawidłową interpretację rzeczywistości. W psychoterapii poznawczej drogą do wyeliminowania problemu jest zmiana sposobu myślenia. Psychoterapia behawioralno-poznawcza skupia się na problemach bieżących, mniejsze znaczenie przywiązuje do wydarzeń z przeszłości. Ma formę treningu – psychoterapeuta pełni rolę nauczyciela, a pacjent – ucznia. Jest raczej krótkoterminowa i ma zastosowanie w konkretnych, ściśle określonych przypadkach.


● psychoterapia psychoanalityczna


To najstarsza metoda psychoterapii, opracowana przez Zygmunta Freuda. U jej podłoża leży przeświadczenie, a przyczyną problemów jest konflikt wewnętrzny pomiędzy myślami i emocjami w naszej podświadomości, a tymi uświadomionymi, oraz zaburzenia wczesno-dziecięce. Leczenie polega na dotarciu do ukrytych w podświadomości popędów i usuwaniu mechanizmów obronnych, które je blokują. Psychoanaliza może trwać latami, a jej skuteczność w eliminowaniu problemów pacjenta jest przez wielu poddawana w wątpliwość.


● psychoterapia psychodynamiczna


Ten rodzaj psychoterapii wywodzi się z freudowskiej psychoanalizy. Praca z pacjentem koncentruje się na wewnętrznych konfliktach emocjonalnych, wynikających z nieprawidłowego rozwoju osobowości, którego źródła tkwią w dzieciństwie. Psychoterapeuta jest tu raczej słuchaczem, naprowadza jedynie pacjenta na wydobycie pamięci określonych wspomnień. Podobnie jak psychoanaliza, psychoterapia psychodynamiczna trwa długo.


● psychoterapia humanistyczno-egzystencjalna


Według tego podejścia źródłem problemów są niezaspokojone w trakcie rozwoju potrzeby. Celem terapii jest dokonanie takiej zmiany u pacjenta, by zaczął korzystać ze swojego zablokowanego potencjału życiowego. Psychoterapeuta staje się wyrozumiałym słuchaczem i jest po to, aby pomagać pacjentowi w przezwyciężaniu trudności w samorealizacji. Tworzy takie warunki, w których klient doświadcza uczuć, których w przeszłości mu zabrakło. Całkowicie go akceptuje, co wzmacnia w kliencie poczucie własnej wartości, wykazuje empatię i zrozumienie dla jego problemów, zachęca do rozwoju osobistego. Psychoterapia humanistyczna koncentruje się głównie na teraźniejszości, czas jej trwania jest różny.


● psychoterapia Gestalt


Gestalt to sposób prowadzenia terapii oparty na dialogu między terapeutą a klientem. Rolą terapeuty jest pomaganie klientowi w odkryciu jego autentycznych potrzeb, pragnień i emocji, w budowaniu własnego systemu wartości oraz integracji różnych aspektów osobowości. Celem terapii jest uświadomienie przez klienta własnych wyborów oraz wzięcie pełnej odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Terapia Gestalt pomaga w nawiązywaniu kontaktu z własnymi emocjami i poprzez szukanie przyczyn ich pojawienia się - docieranie do sedna własnych problemów. Skupiając się na "tu i teraz", zagłębia się w przeszłość na ile to konieczne w odkryciu i "przepracowaniu" traum i zranień, mających wpływ na mechanizmy zachowań w teraźniejszości.


● psychoterapia systemowa (rodzinna)


W psychoterapii tej uznaje się, że każdy człowiek jest częścią jakiegoś systemu, z których najważniejszym jest system rodzinny. W tym podejściu problemy powstają wskutek zaburzeń w funkcjonowaniu tego systemu. Najczęściej w tego typu terapii wymagane jest uczestnictwo osób, lub osoby, z którymi pacjent ma nieprawidłowe relacje, a celem, do którego się dąży, jest zmiana tych relacji. Postawa psychoterapeuty w tego typu terapii jest bardzo aktywna, udziela ona wielu rad, zaleca konkretne ćwiczenia, uczy prawidłowego komunikowania się. Jest to zazwyczaj psychoterapia krótkoterminowa, skoncentrowana na rozwiązaniu jednego problemu.
Niektórzy uważają, że odmianą psychoterapii systemowej jest modna ostatnio w naszym kraju terapia ustawień rodzinnych Hellingera. Nie jest to prawdą,. Metoda Hellingera budzi duże wątpliwości i kontrowersje, tak jaki osoba tego, który ją stworzył. Pewne jej kanony, na przykład radykalne wybaczanie, są nawet bardzo szkodliwe dla poszukującego pomocy pacjenta.


● psychoterapią integracyjna (eklektyczna)


Czasem, a obecnie co raz częściej psychoterapeuci w prowadzonej terapii łączą elementy wymienionych wyżej, pięciu najważniejszych metod.

Oprócz w/w typów (nurtów) ostatnimi czasy modne stały się też inne podejścia do terapii, z których najważniejsze to:


● psychoterapia ericksonowska (Milton Erickson)


Niekonwencjonalna i dość niespójna teoria psychoterapii, nastawiona przede wszystkich na skuteczność. Według niej analiza zdarzeń z przeszłości nie jest niezbędna do rozwiązania problemu. Psychoterapeuta przede wszystkim próbuje pomóc pacjentowi wydobyć siły, potrzebne mu do wywołania, krok po kroku, pozytywnych zmian w swoim życiu.


● psychoterapia zorientowana na proces


Terapia ta, wykorzystująca filozofię Junga, współczesną fizykę, taoizm i szamanizm, bazuje na podejściu, że wszystko, co się wydarza, to ciągły proces, który ku czemuś prowadzi. Czasem to, co się dzieje, wydaje się być zagrażające dla naszej tożsamości i systemu naszych przekonań i jako takie wywołuje nieprzyjemne symptomy. Jeśli jednak pozwolimy sobie pójść za czymś, co nas woła, czeka nas głęboka, uzdrawiająca przemiana. W psychoterapii według tej metody analizuje się sny, symptomy fizyczne, uzależnienia, kłopoty rodzinne, czy konflikty grupowe, jako czynniki prowadzące do tej przemiany.


● psychoterapia neurolingwistyczna (NPL)


Według niektórych gwarantuje ona najlepszą skuteczność w rozwiązywanie psychologicznych problemów, ale są i tacy, którzy uważają, że teoria tego rodzaju psychoterapii to bełkot. Gdyby spytać terapeutów stosujących tę metodę o jej definicję i założenia, to każdy zapewne podałby odmienne.


● psychoterapia tańcem i ruchem (psychodrama, choreoterapia, arteterapia)


Powstała po II wojnie światowej na terenie Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, znana jest powszechnie pod oryginalną nazwą DMT- Dance Movement Therapy. Bazuje na założeniu, że istnieje łączność pomiędzy naszymi przeżyciami wewnętrznymi a ich ruchową ekspresją. Konflikty, wspomnienia i przeżycia, o których mówienie jest często zbyt trudne, lub niemożliwe, mają szansę na "przepracowanie" w trakcie psychoterapii tańcem i ruchem – pozwala ona bowiem na dotarcie do tego co nieświadome, ukryte, do wiedzy naszego ciała. Proces terapeutyczny często prowadzi pacjenta do nawiązania kontaktu ze sobą poprzez dotarcie do swojego, naturalnego ruchu, doświadczenie go, a następnie refleksji i połączeniu tego, co pacjent odnalazł w ruchu, z tym, co dzieje się w jego życiu.

 


Terapia małżeńska / terapia pary


Główne cele terapii małżeńskiej/par można określić jako:

  • pomoc małżeństwu/parze w rozpoznaniu źródeł konfliktu;
  • pomoc w konstruktywnym rozwiązaniu konfliktu;
  • poprawę wzajemnej komunikacji werbalnej (aby zapobiec dalszym nieporozumieniom)
  • i niewerbalnej (aby łatwiej i bardziej jednoznacznie wyrażać uczucia); pomoc partnerom w uświadomieniu sobie wzajemnych oczekiwań;
  • pomoc w podjęciu decyzji o kontynuowaniu związku lub rozstaniu się (uwaga: odpowiedzialność za tę decyzję leży wyłącznie po stronie małżonków/partnerów);
  • pomoc w określeniu zasad funkcjonowania związku, pełnienia ról

 

Wskazania. Terapia jest możliwa (wg Crane) w następujących sytuacjach:

  • kiedy oboje partnerzy dążą do poprawy relacji między sobą, lepszego porozumiewania się i skuteczniejszego rozwiązywania problemów;
  • kiedy partnerzy mający negatywne doświadczenia nieudanych związków swoich rodziców lub własnych poprzednich związków chcą zapobiec problemom lub rozwiązać te, które już istnieją;
  • kiedy partnerzy, obawiając się rozpadu związku, chcą zapobiec narastaniu trudności i zależy im na odbudowie związku;
  • kiedy partnerzy chcą jeszcze podjąć próbę porozumienia się, zanim podejmą ostateczną decyzję o rozwodzie lub separacji;
  • kiedy partnerzy już zdecydowani na rozstanie chcą zapobiec napięciom lub znaleźć rozwiązanie dla problemów już istniejących w ich relacji;
  • kiedy partnerzy chcą podjąć terapię jako równoczesną formę pomocy w innych problemach, np. terapia małżeńska ma być częścią terapii rodzinnej, prowadzonej z powodu problemu pojawiającego się u dziecka.

 

Poza dobrą motywacją, na liście wskazań do prowadzenia terapii małżeńskiej w podejściu behawioralnym umieszczone są następujące typy problemów:

  • nadopiekuńczość jednego z partnerów współistniejąca z zależnością emocjonalną drugiego;
  • zazdrość powiązana z kontrolą, podejrzliwością i ograniczaniem swobody;
  • dominacja jednego z partnerów połączona z obniżaniem wartości drugiego, biernego partnera;
  • wzajemny antagonizm;
  • wzajemne obwinianie się;
  • wzajemna zależność emocjonalna

 

Przeciwwskazania do terapii małżeńskiej/par. Nie możemy proponować w kilku szczególnych sytuacjach:

  • kiedy pomiędzy partnerami dochodzi do przemocy;
  • kiedy u jednego (lub obojga) partnerów występuje choroba psychiczna lub problem uzależnienia;
  • kiedy jeden partner (lub oboje) pozostają w podwójnych związkach i nie są w stanie na razie z żadnego zrezygnować;
  • kiedy jedno z nich lub oboje podjęli już decyzję o rozwodzie (niezależnie od tego, czy złożyli pozew rozwodowy w sądzie, czy też nie).